Okurken Bilmediğin İngilizce Kelimelerle Ne Yapmalısın?

Kısa cevap

Okurken bilmediğin her İngilizce kelimeyi hemen sözlüğe bakmak veya ana kelime listene almak zorunda değilsin. Önce ana fikri koru; anlamı gerçekten taşıyan kelimeleri işaretle; bağlamdan tahmin et; sonra sadece hedefin için değerli olanları anlam, örnek cümle, telaffuz ve review durumuyla kaydet.

En iyi sistem, okuma sırasında çıkan kelimeleri tek bir düz listeye atmaz. Kelimeleri bilinen, bilinmeyen, zayıf, pasif ve tekrar zamanı gelen durumlara ayırır. Kelime sayısı burada pusuladır: metnin sana uygun olup olmadığını ve hangi kelimelerin çalışmaya değer olduğunu daha net gösterir.

Neden her bilinmeyen kelimede durmak okuma akışını bozar?

İngilizce okurken bilmediğin kelime görmek normaldir. Hatta doğru seviyede seçilmiş bir metinde birkaç bilinmeyen kelime beklenir. Sorun, her bilinmeyen kelimede durup sözlüğe bakınca okumanın iki şeye dönüşmesidir:

• metni anlamaya çalışmak yerine kelime avlamak,
• okuma pratiği yerine sonsuz bir kelime listesi üretmek.

Bu durumda ana fikir kaybolur. Cümleler arasında bağlantı kuramazsın. Bir süre sonra da "çok kelime çıktı, bu metin bana göre değil" hissi oluşur.

Daha sağlıklı soru şudur:

Bu kelime okuma anlamını gerçekten taşıyor mu, yoksa şimdilik geçilebilir mi?

Kelime bilgisi önemlidir; çünkü okuma akışı bildiğin kelimelerin üzerine kurulur. Ama kelime çalışması, okuma sırasında çıkan her bilinmeyen kelimeyi aynı öneme koymak değildir. Önce kelime haritanı düşünmelisin: hangi kelimeler bilinen, hangileri bilinmeyen, hangileri zayıf ve hangileri review bekliyor?

Bu genel ölçüm mantığını İngilizcede kaç kelime bildiğini bilmek neden önemli? rehberi tamamlar.

İlk hedef: ana fikri koru

Okuma sırasında ilk hedef kelime toplamak değil, metni takip etmektir.

İlk okumada kendine şu üç soruyu sor:

1. Paragrafın ana fikrini anlıyor muyum?
2. Bilmediğim kelime cümlenin anlamını tamamen kilitliyor mu?
3. Bu kelime metinde tekrar ediyor mu veya konu için merkezi mi?

Ana fikir devam ediyorsa kelimeyi hemen sözlüğe bakmadan işaretleyip okumaya devam edebilirsin. Kelime cümlenin anlamını tamamen kilitliyorsa kısa bir tahmin yapıp gerekirse hızlıca kontrol edebilirsin.

British Council, yeni kelimelerin anlamını çıkarırken çevredeki kelimelere, bağlantı sözcüklerine, kelime parçalarına ve metinde verilen açıklamalara bakmayı önerir. Bu yaklaşım okuma sırasında değerlidir; çünkü sana "hemen sözlük mü, yoksa bağlamdan tahmin mi?" kararını verdirir.

Dört karar: geç, tahmin et, kontrol et, kaydet

Okurken bilmediğin kelimeyle karşılaştığında tek seçenek sözlüğe bakmak değildir. Dört kararın var.

Bu karar akışı, okuma hızını da kelime öğrenmeyi de korur. Çünkü her bilinmeyen kelimeyi aynı yere koymazsın.

Hangi bilinmeyen kelimeler çalışma listene girmeli?

Bir metinde 30 bilinmeyen kelime çıkabilir. Hepsini ana listeye almak çoğu zaman verimsizdir. Çünkü her yeni kelime gelecekte tekrar yükü oluşturur.

Çalışma listene girmeye daha değer kelimeler genellikle şunlardır:

• metinde birkaç kez tekrar eden kelimeler,
• ana fikri anlamanı engelleyen kelimeler,
• seviyene yakın ama henüz bilmediğin kelimeler,
• sınav, iş, okul veya günlük hedefinle ilgili kelimeler,
• daha önce gördüğün halde hâlâ zayıf kalan kelimeler,
• collocation veya kalıp içinde önemli olan ifadeler,
• telaffuzu yazılışından farklı veya sende karışan kelimeler,
• aktif kullanmak istediğin kelimeler.

Şimdilik geçebileceğin kelimeler ise genellikle:

• çok nadir ve hedefinle ilgisiz kelimeler,
• metnin ana fikrini taşımayan süsleyici kelimeler,
• özel isimler veya tek seferlik teknik terimler,
• seviyenin çok üstünde ve bugün ana odağını dağıtacak kelimeler,
• zaten anlamını bağlamdan yeterince çıkardığın ama çalışmaya değmeyen kelimeler.

Bu "zor kelimeleri asla çalışma" demek değildir. Sadece her bilinmeyen kelimeyi aynı değerde görme. Kelime sayısı burada pusuladır: çok fazla anlam taşıyan kelime bilinmiyorsa metin bugün için ağır olabilir; az sayıda değerli bilinmeyen varsa metin iyi bir gelişim alanıdır.

Kaynak seçimi tarafını daha geniş görmek için kelime bilgini saymanın daha doğru kaynak seçmeni nasıl sağladığını okuyabilirsin.

Bağlamdan tahmin etmek ne zaman işe yarar?

Bağlamdan tahmin, "sözlüğe hiç bakma" demek değildir. Daha doğru tanım şudur:

Önce metnin verdiği ipuçlarını kullan, sonra önemli kelimeyse kontrol et.

Bağlamdan tahmin özellikle şu durumlarda işe yarar:

• kelimenin etrafında zıtlık, neden-sonuç veya örnek ilişkisi varsa,
• cümlede because, however, although, such as, in other words gibi bağlantılar varsa,
• kelimenin kökü, prefix veya suffix ipucu veriyorsa,
• kelime bir örnekten sonra açıklanıyorsa,
• metnin konusu kelimenin anlam alanını daraltıyorsa.

Örnek:

Regular review reduces vocabulary loss, whereas random rereading often feels productive but does not show which words are weak.

Bu cümlede whereas zıtlık kurar. Eğer random rereading ifadesini tam bilmiyorsan bile, karşılaştırma sana bunun "düzenli review" kadar ölçülebilir ve güvenilir olmadığını hissettirir.

Yine de önemli bir kelimeyi sadece tahminle bırakma. Tahmin ilk adımdır; doğrulama ve kayıt ikinci adımdır.

Sözlüğe ne zaman bakmalısın?

Sözlük kullanmak kötü değildir. Sorun, sözlüğü okuma akışının direksiyonu haline getirmektir.

Şu durumlarda sözlüğe bakmak mantıklıdır:

• kelime cümlenin ana anlamını taşıyorsa,
• yanlış tahmin metni yanlış anlamana yol açacaksa,
• kelime sınav, iş veya okul hedefin için önemliyse,
• kelimeyi birkaç kez gördüysen,
• kelimeyi aktif kullanmak istiyorsan,
• kelimenin collocation veya preposition kullanımı belirsizse,
• telaffuzunu veya vurgu yerini bilmen gerekiyorsa.

Ama sözlükten baktığında iş bitmez. Bir kelimeyi sadece Türkçe karşılığıyla kapatırsan kısa süre sonra yeniden unutabilirsin. İyi kayıt şu bilgileri taşır:

• kelime veya ifade,
• kısa anlam,
• geldiği cümle veya basit örnek cümle,
• telaffuz / vurgu notu,
• konu veya kaynak,
• durum etiketi: bilinmeyen, zayıf, pasif, bilinen, review,
• sonraki tekrar kararı.

Bu taraf İngilizce kelime defteri nasıl tutulur? rehberiyle doğrudan bağlanır.

Bilinmeyen, zayıf ve pasif kelimeyi ayır

Okurken çıkan her problem "bilinmeyen kelime" değildir.

Bu ayrım yoksa okuma sonrası liste hızla şişer. Bir kelimeyi daha önce gördüğün halde yine yavaşlıyorsan o kelime tamamen yeni değildir; zayıf veya review isteyen kelime olabilir. Bu ayrımı daha ayrıntılı görmek için zayıf kelime nedir, nasıl takip edilir? rehberi iyi tamamlar.

Okuma metni sana uygun mu? Bilinmeyen kelime yoğunluğuna bak

Bir metnin üzerinde "B1", "B2" veya "C1" yazması tek başına yeterli değildir. Aynı etiket iki öğrenci için farklı zorlukta olabilir.

Pratik kontrol:

1. Kısa bir bölüm seç: 150-250 kelime yeterli.
2. Ana fikri sözlüksüz takip etmeye çalış.
3. Anlam taşıyan bilinmeyen kelimeleri işaretle.
4. Zayıf veya pasif kalan kelimeleri de ayrıca not et.
5. Sonra karar ver: bu metin bugün kolay mı, geliştirici mi, ağır mı?

Nation'ın vocabulary coverage araştırması, okuma ve dinlemede bilinen kelime oranının anlama için önemli olduğunu gösterir. Bunu "şu kadar kelime bilirsen kesin okursun" diye değil, pratik bir sinyal olarak düşün: metinde çok fazla anahtar kelime bilinmiyorsa, çalışma okuma pratiğinden çok çözme mücadelesine döner.

Okuma sonrası kelime kaydı nasıl olmalı?

Okuma bittikten sonra 5-10 dakika ayır. İşaretlediğin kelimeleri tek tek geçir.

Her kelime için şu kararı ver:

• bunu tamamen geç,
• bunu sadece anlamıyla not et,
• bunu zayıf kelime olarak review'a al,
• bunu aktif kullanmak için örnek cümleyle kaydet,
• bunu hedef klasöre ekle.

İyi bir kayıt örneği:

Bu kayıt, kelimeyi sadece "whereas = oysa" seviyesinde bırakmaz. Kelimeyi cümle, kullanım ve review kararıyla birlikte çalışılabilir hale getirir.

Kelimeleri cümleyle güçlendirme tarafını kelimeleri cümle içinde öğrenmek rehberi tamamlar.

20 dakikalık okuma-kelime rutini

Aşağıdaki rutin, hem okuma akışını hem kelime öğrenmeyi korumak için kullanılabilir.

Bu rutinde amaç her kelimeyi kusursuz öğrenmek değildir. Amaç, okuma sırasında çıkan kelimeleri ölçülebilir bir çalışma sistemine sokmaktır.

Sadece highlight etmek neden yetmez?

Highlight etmek faydalı bir ilk işaret olabilir, ama tek başına öğrenme değildir.

Şu döngü çok yaygındır:

1. Metinde 40 kelime işaretlenir.
2. O an "sonra bakarım" denir.
3. Liste büyür.
4. Hangi kelime değerli, hangisi zayıf, hangisi gereksiz belli olmaz.
5. Birkaç gün sonra aynı kelimeler yeniden yabancı gelir.

Highlight ancak şu üç adımla çalışmaya dönüşür:

• kelimeyi seçmek,
• anlam ve bağlamla kaydetmek,
• geri çağırma / review akışına almak.

Washington University Center for Teaching and Learning, retrieval practice yaklaşımını bilgiyi hafızadan geri çağırma olarak açıklar. Kelime çalışmasına çevirirsek: sadece yeniden okumak yerine, kelimeye bakmadan anlamı hatırla, cümlede kullan, sonra geri bildirimle kontrol et.

Tekrar borcunu yönetme tarafı için İngilizce kelimeleri neden unutuyorum? rehberi iyi tamamlar.

Vocount bu süreçte nasıl yardımcı olur?

Vocount'un bu konudaki değeri, okuma sırasında çıkan kelimeleri ölçülebilir hale getirme fikridir.

Okurken karşılaştığın kelimeler tek bir düz listede kaybolduğunda çalışma kararı belirsizleşir. Vocount mantığında daha doğru soru şudur:

Bu kelime bende hangi durumda: bilinen mi, bilinmeyen mi, zayıf mı, review zamanı mı geldi?

Vocount ile bu okuma-kelime sistemini şöyle kurabilirsin:

• kaç kelime bildiğini daha somut görürsün,
• bilmediğin kelimeleri ana akıştan ayırabilirsin,
• zayıf veya yanlış gelen kelimeleri kaybetmeden tekrar edebilirsin,
• okurken çıkan değerli kelimeleri kendi kelime havuzuna ekleyebilirsin,
• konu veya hedefe göre klasörler oluşturabilirsin,
• örnek cümle ve telaffuz desteğiyle kelimeyi sadece çeviri olarak bırakmazsın,
• review akışıyla tekrar zamanı gelen kelimeleri görünür tutarsın.

Bu, Vocount'un herhangi bir metindeki tüm bilinmeyen kelimeleri otomatik çıkardığı anlamına gelmez. Daha gerçekçi fayda şudur:

Okurken seçtiğin kelimeleri tahmini bir liste olmaktan çıkarıp ölçülebilir bir kelime haritasına bağlarsın.

Kelime sayını görmek, bilinmeyen ve zayıf kelimeleri ayırmak ve okuma sırasında çıkan kelimeleri daha düzenli çalışmak için Vocount uygulamasını indir.

Sonuç

Okurken bilmediğin İngilizce kelimelerle karşılaşmak sorun değildir. Sorun, her kelimeye aynı tepkiyi vermektir.

İyi sistem şudur:

• önce ana fikri koru,
• bağlamdan tahmin et,
• önemli kelimeyi kontrol et,
• hedefe uygun olanları seç,
• kelimeyi anlam, cümle, telaffuz ve durum etiketiyle kaydet,
• zayıf ve review isteyen kelimeleri ayrı çalış.

Kelime sayısı burada zayıf bir metrik değildir. Tam tersine, okuma sırasında nerede durduğunu gösteren pusuladır. Ama pusulayı kullanışlı yapan şey, kelimeleri bilinen, bilinmeyen, zayıf, pasif ve review zamanı gelen durumlara ayırmaktır.