Kelime Bilgini Saymak Neden Daha Doğru Kaynak Seçmeni Sağlar?

Kısa cevap

Kelime bilgini saymak, hangi kaynağın sana fazla kolay, fazla zor veya tam geliştirici olduğunu görmeni sağlar. Ama burada önemli olan yalnızca toplam sayı değildir. Bildiğin, bilmediğin, zayıf ve tekrar zamanı gelen kelimeleri ayrı gördüğünde kaynak seçimi hisle yapılan bir tercih olmaktan çıkar; ölçülebilir bir karara dönüşür.

Bu yüzden doğru soru sadece "hangi kaynak iyi?" değildir. Daha iyi soru şudur:

Bu kaynak bugünkü kelime haritama uygun mu?

Bir B1 okuma metni, Oxford 3000 listesi, IELTS kaynağı, podcast, graded reader, dizi sahnesi veya kelime uygulaması değerli olabilir. Ama aynı kaynak bir öğrenci için fazla kolay, başka biri için fazla ağır, bir başkası için de tam tekrar kaynağı olabilir. Farkı belirleyen şey, kaynağın etiketi kadar senin kelime haritandır.

Bu rehber, kelime seviyeni ölçmeden yanlış listeyle çalışma rehberinden sonraki adıma odaklanır: ölçüm yaptıktan sonra hangi listeyi, metni, videoyu, sınav materyalini veya kişisel kelime klasörünü seçmelisin?

Kaynak seçimi neden hisle bozulur?

Dil öğrenenlerin çoğu kaynak seçerken şu hislerden birine dayanır:

• "Bu kaynak kolay geldi, demek seviyem iyi."
• "Bu kaynak çok zor, demek daha çok çalışmalıyım."
• "Herkes bu listeyi öneriyor, ben de bitirmeliyim."
• "Gerçek kitap okuyayım, daha hızlı gelişirim."
• "Sadece sınav listesi çalışayım, başka şeye gerek yok."

Bu hislerin bir kısmı sinyal verebilir. Ama tek başına güvenilir değildir. Çünkü kaynak seçiminde asıl mesele kaynağın etiketi değil, senin o kaynaktaki kelimelerle ilişkinidir.

Bir kaynakta:

• kelimelerin büyük kısmını zaten biliyorsan, ana çalışma kaynağı olarak fazla kolay olabilir;
• ana fikri takip edemeyecek kadar çok bilinmeyen kelime varsa, bugün için fazla zor olabilir;
• kelimeleri tanıyor ama yavaşlıyorsan, iyi bir zayıf kelime kaynağı olabilir;
• hedefinle ilgisiz çok kelime varsa, liste uzun olsa bile ana önceliğin olmayabilir.

Kelime sayısı burada pusula gibi çalışır. Sana "bu kaynak iyi" ya da "kötü" demez. Daha doğru soruyu sordurur: "Bu kaynak benim bugünkü haritamda nereye denk geliyor?"

Kaynak seviyeni bilmez, kelime haritan bilir

Bir kelime listesi, okuma kitabı veya video seni tanımaz.

Kaynak bilmez:

• hangi kelimeleri zaten bildiğini,
• hangi kelimeleri görünce tanıyıp konuşurken kullanamadığını,
• hangi kelimeleri sürekli karıştırdığını,
• hangi kelimelerin tekrar zamanı geldiğini,
• hedefinin sınav, konuşma, okuma, iş veya okul olup olmadığını.

Bu yüzden "iyi kaynak" herkes için aynı kaynak değildir.

Örneğin iki değil, üç öğrenci aynı B1-B2 okuma metnini açsın:

Aynı kaynak üç farklı karar üretir. Bu karar, kişisel kelime haritası olmadan görünmez.

Okuma metinlerinde bu kararı toplam kelime sayısı yerine akan kelime kapsamıyla sınamak için İngilizce okuduğunu anlamak için kaç kelime gerektiği rehberindeki %95-%98 açıklamasını kullanabilirsin.

Kelime sayısı kaynak seçiminde neyi değiştirir?

Kelime sayını bilmek dört temel kararı değiştirir.

1. Seviyenin altındaki kaynaklara takılı kalmazsın

Çok kolay kaynak kötü değildir. Bazen akıcılık, hız, telaffuz ve güven için çok değerlidir. Ama her gün sadece zaten bildiğin kelimelerle çalışıyorsan yeni gelişme yavaşlar.

Kaynakta neredeyse hiç zayıf veya bilinmeyen kelime yoksa, o kaynak ana ilerleme kaynağı değil; akıcılık veya hafif tekrar kaynağı olabilir.

2. Seviyenin çok üstündeki kaynaklarla moral kaybetmezsin

Zor kaynak bazen geliştirir, ama sürekli koparan kaynak genellikle çalışma sistemini bozar.

Bir kaynakta ana fikri takip edemiyor, her cümlede sözlüğe gidiyor ve bilinmeyen kelimelerin çoğunu hedefinle ilişkilendiremiyorsan, sorun senin "yetersiz" olman olmayabilir. Kaynak bugünkü kelime haritana uymuyordur.

3. Zayıf kelimeleri kaynak seçimine katarsın

Kaynak seçiminde sadece bilinmeyen kelime sayısına bakmak eksiktir. Zayıf kelime daha sinsi bir problemdir.

Zayıf kelime:

• görünce tanıdığın ama yavaşladığın,
• dinleyince kaçırdığın,
• benzer kelimeyle karıştırdığın,
• cümlede doğal kullanamadığın,
• birkaç gün sonra tekrar görünce unuttuğun kelimedir.

Bir kaynak tamamen yeni kelime göstermese bile zayıf kelimelerini iyi bağlamlarda tekrar tekrar karşına çıkarıyorsa değerlidir. Bazen iyi kaynak, seni 100 yeni kelimeyle boğan kaynak değil, 20 zayıf kelimeyi gerçekten güçlendiren kaynaktır.

4. Hedefine uymayan kelime yükünü azaltırsın

Her kelime aynı öncelikte değildir.

IELTS çalışıyorsan topic vocabulary, collocation, paraphrase ve speaking/writing kullanımı daha önemli olabilir. TOEFL çalışıyorsan akademik okuma ve dinleme kelimeleri öne çıkar. YDS veya YÖKDİL çalışıyorsan akademik fiiller, bağlaçlar, word family, phrasal verb ve paragraf içinde hızlı tanıma daha değerli hale gelir. Günlük konuşma hedefinde ise sık kullanılan fiiller, kalıplar, collocation ve sesli geri çağırma daha işlevseldir.

Kelime haritası olmadan her kaynak "faydalı" görünür. Ölçüm yapınca hangi kaynağın hedefin için gereksiz yük ürettiğini daha net görürsün.

Doğru kaynak için 4 durum modeli

Bir kaynağı seçmeden önce kelimeleri dört durumda düşün:

Bu tablo kaynak seçimini değiştirir. Artık sadece "bu kaynak B2 mi?" diye sormazsın. Soru şu hale gelir:

Bu kaynakta hangi kelimeler benim için bilinen, bilinmeyen, zayıf veya review zamanı gelen durumda?

Bu ayrım olmadan kaynak seçimi kolayca liste biriktirmeye dönüşür. Kaynağın içinden tek tek hangi adayları şimdi çalışacağını seçmek için İngilizce kelime önceliği rehberindeki durum-yaygınlık-hedef matrisini kullanabilirsin.

10 dakikalık kaynak seçimi rutini

Yeni bir kaynağı denemeden önce kısa bir test yap. Okuma metni, kelime listesi, video, podcast, graded reader, sınav denemesi veya ders kitabı için aynı mantık çalışır.

Okuma için 150-250 kelimelik bir bölüm yeterlidir. Dinleme veya video için 1-3 dakikalık bir parça seçebilirsin. Amaç kaynağı bitirmek değil, kaynak ile kelime haritanın uyumunu görmektir.

Bu testte her bilinmeyen kelimeyi işaretlemek zorunda değilsin. Önce anlam taşıyan kelimelere bak: ana fiiller, isimler, sıfatlar, bağlaçlar, phrasal verb'ler, collocation'lar, sınav veya konu kelimeleri.

Kaynak zorluğunu nasıl yorumlamalısın?

Bu tablo özellikle kendi kendine çalışan öğrenciler için önemlidir. Öğretmen veya sınıf yoksa kaynak kararını sistemin vermesi gerekir.

Sık kullanılan kelime listeleri ne zaman işe yarar?

En sık kullanılan kelime listeleri değerli olabilir. Oxford 3000 ve Oxford 5000 gibi listeler, kelimeleri frekans, öğrenciye uygunluk ve CEFR bağlantısı ile düşünmeye yardım eder.

Elindeki A1-C2 listesinin kim tarafından ve hangi amaçla hazırlandığını ayırmak için CEFR kelime listesi rehberini kullanabilirsin. Böylece CEFR'nin ana çerçevesiyle yayınevi, araştırma ve sınav listelerini aynı şey sanmadan kaynağın gerçek kapsamını görebilirsin.

Ama bu listeler senin kişisel haritanı otomatik bilmez.

Bir kelime listesi:

• hangi kelimeleri zaten bildiğini bilmez,
• hangi kelimeleri sadece pasif tanıdığını bilmez,
• hangi kelimeleri konuşmada kullanamadığını bilmez,
• hangi kelimelerin hedefin için gerekli olduğunu bilmez,
• hangi kelimelerin review zamanı geldiğini bilmez.

Bu yüzden en doğru kullanım şudur:

1. Listeyi seviye ve hedefe göre filtrele.
2. Kelimeleri kendi durumuna göre işaretle.
3. Zaten güçlü kelimeleri ana yükten çıkar.
4. Zayıf ve hedefe uygun kelimeleri review akışına al.
5. Her önemli kelimeyi en az bir örnek cümle, telaffuz veya kullanım notuyla güçlendir.

Liste pusula olabilir. Ama kişisel çalışma planına dönüşmesi için ölçüm gerekir.

CEFR etiketi kaynak seçimi için yeterli mi?

CEFR etiketi faydalıdır. A1, A2, B1, B2, C1 ve C2 etiketleri kaynak zorluğu hakkında kabaca fikir verir. Ama CEFR tek başına kişisel karar değildir. CEFR dil becerisini geniş bir çerçeveyle tanımlar; "B2 kaynak" demek o kaynaktaki her kelimeyi bugün çalışman gerekir anlamına gelmez.

Bir B2 kaynak:

• genel B2 için iyi olabilir,
• IELTS hedefin için eksik kalabilir,
• YDS hedefin için fazla konuşma odaklı olabilir,
• günlük konuşma hedefin için fazla akademik olabilir,
• senin zayıf kelimelerini hiç tekrar etmiyor olabilir.

Bu yüzden CEFR etiketi ilk filtre, kelime haritan ikinci filtredir. Bu ayrımı daha genel görmek için İngilizcede kaç kelime bildiğini bilmek neden önemli? rehberine de bakabilirsin.

Okuma, dinleme ve sınav kaynağı nasıl ayrılır?

Okuma kaynağında sadece sayfa sayısına veya seviye etiketine bakma. Ana fikri sözlüksüz takip edip edemediğini, her paragrafta kaç anlam taşıyan kelimenin bilinmediğini ve zayıf kelimelerin iyi bağlamlarda tekrar edip etmediğini kontrol et.

Dinleme, podcast veya dizi kaynakları başka bir açığı gösterir: Yazılı görünce bildiğin kelimeyi duyunca kaçırabilirsin. Bu durumda sorun her zaman yeni kelime eksikliği değildir. Bazen kelimenin ses katmanı zayıftır. Sık tekrar eden, hedefinle ilgili, yazılı bildiğin halde duyunca kaçırdığın ve konuşurken kullanmak istediğin kelimeleri ayrı takip et.

Sınav hedefinde kaynak seçimi daha dikkatli olmalıdır. Her sınav aynı kelimeyi aynı şekilde istemez.

Sınav listesi tek başına yeterli değildir. Liste başlangıç verir; kelimeyi sınav bağlamında tanıyıp kullanabilir hale getirmek gerekir. Bu yönde IELTS için kelime çalışması, TOEFL kelime önceliği ve YDS kelime planı rehberleri iyi devam noktalarıdır.

Kaynak seçiminde yapılan 7 hata

1. Zor kaynağı her zaman daha iyi sanmak

Zor kaynak bazen geliştirir, ama sürekli koparan kaynak motivasyonu ve tekrar düzenini bozar. Geliştirici kaynak, tamamen kolay olan değil; anlaşılır olup zayıf kelimeleri ortaya çıkarandır.

2. Kolay kaynağı tamamen değersiz sanmak

Kolay kaynak akıcılık, telaffuz, hız ve güven için yararlı olabilir. Ama ana çalışma kaynağı olarak sürekli kolayda kalmak yeni kelime ilerlemesini yavaşlatır.

3. Her bilinmeyen kelimeyi listeye almak

Her bilinmeyen kelime aynı öncelikte değildir. Nadiren çıkacak, hedefinle ilgisiz ve kısa vadede kullanmayacağın kelimeyi ana listeye almak review borcunu büyütebilir.

4. Zayıf kelimeyi bilinmeyen kelimeyle karıştırmak

Zayıf kelime sıfırdan öğrenilecek kelime değildir. Genellikle örnek cümle, telaffuz, kısa tekrar ve aktif geri çağırma ister.

5. CEFR etiketini kesin kelime listesi sanmak

CEFR etiketi kaynak zorluğu için faydalı bir işarettir, ama resmi "şu kelimeleri bilirsen bu seviyedesin" formülü değildir. Beceri, bağlam ve kullanım da gerekir.

6. Sınav kaynağını genel kaynak gibi kullanmak

IELTS, TOEFL, YDS, YÖKDİL veya Goethe hedefinde kelime seçimi hedefe bağlıdır. Genel B2 kaynağı her sınav için aynı etkiyi vermez.

7. Kaynaktan kelime çıkarıp tekrar sistemine almamak

Kaynaktan 50 kelime çıkarmak kolaydır. Onları bilinen, bilinmeyen, zayıf ve review zamanı gelen durumlara ayırmadan kalıcı çalışma sistemi kurmak zordur. Tekrarı nasıl kuracağını netleştirmek için İngilizce kelime çalışırken tekrar sistemi nasıl kurulur? rehberini okuyabilirsin.

Vocount burada nasıl yardımcı olur?

Vocount'un bu konudaki rolü, kaynak seçimini hislerden çıkarmaya yardım etmektir.

Vocount ile:

• kelime sayını görebilirsin,
• bildiğin ve bilmediğin kelimeleri ayırabilirsin,
• zayıf veya yanlış yaptığın kelimeleri kaybetmeden takip edebilirsin,
• review zamanı gelen kelimeleri daha görünür hale getirebilirsin,
• CEFR veya sınav hedeflerine göre çalışabilirsin,
• örnek cümle ve telaffuz katmanıyla kelimeyi sadece çeviri olarak bırakmayabilirsin,
• kendi kaynaklarından gelen kelimeleri custom word veya klasör mantığıyla ayrı takip edebilirsin.

Burada amaç Vocount'un senin yerine bütün kaynak kararlarını otomatik vermesi değildir. Daha doğru ifade şudur:

Vocount kelime haritanı görünür hale getirir; kaynak seçimi de bu haritaya göre daha bilinçli yapılır.

Kelime sayısı tek başına bütün dili anlatmaz. Ama hangi kaynağın bugün sana uygun olduğunu anlamak için en pratik pusulalardan biridir.

Kelime sayını görüp zayıf kelimelerini ayırmak istiyorsan Vocount uygulamasını indir.

Hangi kaynak hangi durumda daha uygun?

Bu tablo sabit kural değildir. Kelime haritana göre değişir.

Sonuç

Doğru kaynak seçimi, en popüler listeyi veya en zor kitabı bulmak değildir. Doğru kaynak, bugünkü kelime haritana uygun kaynaktır.

Önce kaç kelime bildiğini ve hangi kelimelerin zayıf kaldığını görmelisin. Sonra kaynağı seçmelisin:

• çok kolay kaynak akıcılık ve tekrar için,
• uygun zorluktaki kaynak ana gelişim için,
• çok zor kaynak daha sonra dönmek için,
• hedefe özel kaynak sınav, iş veya konuşma ihtiyacı için kullanılabilir.

Kelime sayısı pusuladır. Bilinen, bilinmeyen, zayıf ve review zamanı gelen kelimeleri ayırdığında bu pusula sana hangi kaynakla devam etmen gerektiğini daha net gösterir.